QİGONG NEDİR?: KÖKENİ & KAYNAKLARI

Arkeolojik bulgular, Qigong’un ilk hallerinin kadim şamanik meditatif ve fiziksel egzersizlere bağlantılanabileceğini gösteriyor. Örneğin, neredeyse 7.000 yıllık neolitik çağdan kalma bir kapta Qigong’un ana duruşlarından birini yapan bir şaman tasvir edilmiştir. Qigong pratiklerinde oluşturulan pozların insanın doğal duruş mekaniklerine uygun tasarlanmasının ve aynı zamanda bir insanın uzuvlarıyla çizebileceği şekillerin sınırlı olmasının bir sonucu olarak; bu iddianın bir kanıtla bir sistemin kökeninin bulunmasından ziyade bir sistemin kökenini arayışta elverişli bir kanıt bulunmuş olması da güçlü bir olasılıktır tabi. 

Bu şamanik pratiklerin zaman içerisinde Taoizm, Budizm, Çin Tıbbı ve felsefesiyle şekillenerek günümüzdeki halini aldığı tahmin ediliyor. Yani insanın bedenini anlamak ve iyileştirmek, bazen de ifade etmek için beden ve nefes üzerinden sağlığı geliştiren tüm pratiklerin uzun süreler Qigong ismiyle anılmasa da sonrasında Qigong ismiyle anılan çatı sistemin kapsamında olduğu kabul edilmiştir. Çin sağlık sistemlerinin de savaş sanatlarının da ortak çatılar altında standardize edilmesi daha modern bir fenomendir. Daha öncesinde çeşitli dönemlerde, çeşitli aileler ve diğer insan toplulukları farklı ve kendilerine has isimlerle günümüzde Qigong veya Kung Fu diyebileceğimiz birçok sistem geliştirmiştir. 

Günümüz Qigong’u aslında kadim Çin meditasyon yöntemi «xingqi» (qi’yi dolaştırmak) ve kadim Çin egzersiz ve nefes sistemi «daoyin» ((qi’yi) yönlendirme) gibi çalışmaların bir bütünü demek mümkündür.

Yaklaşık 2.000 yıl önce ise, günümüz Çin Tıbbı’nın sistematik hale geldiği aşamada Çin Tıbbı’nın da bir parçası haline gelmiştir. Hastalığın önlenmesi veya tedavi sonrası iyiliğin korunmasında değerli bir enstrüman olmuştur. 

Böylece Qigong, taoizm, budizm, savaş sanatları, çin tıbbı, folklor ve diğer birçok kaynaktan beslenmiştir; hem görsel ve yazılı kaynaklarla, hem de ustadan öğrenciye aktarımla nesillerce taşınmıştır.  

QİGONG NEDİR?: KELİME ANLAMI

Qigong, yaşam enerjisi anlamına gelen ‘Qi’ 氣 (çi şeklinde okunur; yaşam enerjisi derken neyin kastedildiği ilerleyen bölümlerde daha detaylı incelenecektir) ve istikrarlı çalışma sonucunda elde edilen beceri anlamına gelen ‘Gong’ 功 kelimelerinden oluşur. Böylece Qigong, ‘yaşam enerjisi becerisi (ya da pratiği)’ olarak özetlenebilir. 

QİGONG NEDİR?: YAYGIN ÇIKIŞ EFSANESİ

«Sürdürülebilir aydınlanma ancak sağlıklı ve güçlü bir bedende gerçekleşebilir.»

Qigong gibi kadim sistemlerin çoğunda ortaya çıkış süreci efsanelerle anlatılagelmiştir. Qigong için de aynı durum geçerli olmakla birlikte bu efsanelerden özellikle bir tanesi daha yaygın olarak kabul görür. Efsaneye göre, gezgin bir keşiş yolculuğu sırasında bir tapınağa rastlar. Tapınakta, tüm yaşamlarını ruhsal ve entelektüel pratiklere adamış rahiplerin, fiziksel olarak güçsüz ve hantal halde olduklarını gözlemler. Onlara, “Bu dünyayı deneyimlediğiniz aracınız olan bedeniniz bu haldeyken, ulaşmak istediğiniz her kim veya her ne ise, mümkün olmayacak.” der ve bir mum üzerinden örneklendirir. 

“Aydınlanmayı, bu mumun yaydığı ışık olarak kabul edelim. Kişinin varlığını ve yolunu aydınlatan uyanış gibi. Bu ışığın varlığı ve devamlılığı için bir şart vardır: sağlıklı bir ateş. Sağlıklı ve sürekli bir ateş için de bir şart vardır: güçlü bir fitil (ortada yer alan, genellikle pamuktan yapılan ve alevi taşıyan ip) ve mum (fitili saran ve yavaş yanan parafin, balmumu veya donyağı gibi katı madde). Böylece kişinin aydınlanması, aydın halini sürdürebilmesi için önce içindeki ateş sağlıklı olmalıdır; bu insanın dolaşımını temsil eder. Ve bunun için de insanın fitili ve mumu; bu insanın bedeninin yapısal dirayetini (Çin Tıbbı ifadeleriyle kemiğini/iskeletini ve etini/kasını) temsil eder. Sizler önce bedeninizi güçlü ve esnek, sonra bedenin içindeki dolaşımı bol ve pürüzsüz kılmalısınız ki, bunun doğal bir sonucu olarak aydınlık sizi bulsun.”

Günümüzden bir örneklendirme yapacak olursak; aydınlığı internet bağlantısına, ateşi şarja/elektriğe, mumu da bir cihaza benzetelim. “Aydınlanma” kavramının sık rastlanan çıktılarından biri insan bilgisine erişimdir (ilham), bir diğeri ise zaman ve mekan ötesi davranışlar sergileyebilmektir. Biz günümüzde internet bağlantısı üzerinden (neredeyse) tüm insanlık bilgisine erişebilir, farklı mekan ve zamanları deneyimleyebilir ve hatta müdahale edebiliriz. Bunun için ne gerekir? Sağlam, donanımında bir hata olmayan bir cihaza (örn. telefon). Başka neye ihtiyacımız var? Bu cihazın yakıtı (bu durumda şarjı) olmasına. 

Böylece Qigong’un öncelikli iddialarından biri şudur: 

Herkes, bazen bilerek bazen bilmeyerek, çeşitli pratiklerle, okuduğu veya duyduğu şeylerle, deneyimlediği anlarla “aydınlanma” denen hali geçici olarak yakalayabilir. Ancak, sadece güçlü ve sağlıklı bir beden zemini olan kişiler bu hali kasıtlı, tekrarlayacak ve sürdürecek şekilde yaşama kapasitesine sahiptir. Bu nedenle Qigong, aydınlanma yolculuğuna önce bedenden ve dünyevi alışkanlıkların düzenlenmesinden başlanmasını daha gerçekçi ve uzun vadede daha verimli bir yol olduğunu düşünür. 

Aydınlanma denen hal, her ne ise (ilerleyen bölümlerde parça parça inceleyeceğiz), doğrudan hedeflenemez, hedeflenmesi o şeyin doğasına aykırı olmakla birlikte doğrudan üzerine çalışmak da bazı riskler içerir (hakikate ulaşmak yerine yanılsamalar inşa etmek gibi, bu konuya da değinilecek). İnsan, ruhsal gelişiminin sağlıklı gerçekleşebilmesi için gereken ortam ve kaynakları oluşturduğunda, bu gelişim kendiliğinden, olması gereken hız ve şiddette gerçekleşir. Bu hali, daha kalıcı ve faydalı olur. 

Bu yaklaşım doğrultusunda gezgin keşişin, rahiplere ilk pratik olarak Ba Duan Jin (8 İpek Hareketi) serisini öğrettiği iddia edilir (bazı yaklaşımlarda ise Yi Jin Jing / Kas-Tendon Dönüşüm Klasiği pratiği ilk seridir).